Néstor Rego Candamil
Grazas, señor presidente. Moi boa tarde. O Grupo Parlamentar Vasco (PNV) trae a toma en consideración unha proposición de lei para modificar o artigo 5.3 da lei 1/2025 para excluír da aplicación obrigatoria dos medios adecuados para a solución de controversias en determinados casos de ámbito civil. Antes de entrar a valorar a proposta concreta, cabe lembrar que o BNG foi moi crítico no seu momento coa introdución como requisito de procedibilidade a orde xurisdicional civil do uso previo obrigatorio dun mecanismo extraxudicial, como pode ser o intento de conciliación ou a mediación para permitir a presentación dunha demanda xudicial. Considerabamos que en todo caso, os recursos MASC podería establecerse como voluntarios, mais que como medida de obrigado cumprimento só viría a ralentizar e ou dificultar o acceso á tutela xudicial efectiva. Preocupábanos tamén que no caso das persoas con menos recursos, o acceso a estes sistemas puidese converterse nunha traba, unha cuestión que foi solventada —de verdade— coa incorporación da emenda que nós mesmo presentamos, que presentou o BNG, para asegurar a existencia de mecanismos públicos para a solución de conflitos de acceso gratuíto para as partes.
En todo caso, unha vez que a necesidade e unha vez que a necesidade de intentar a resolución do conflito a través do MASC como paso previo para o acceso á vía xudicial foi regulada como obrigatoria, podemos compartir a necesidade de matizar esta regulación e excluír ademais daquelas materias xa inicialmente previstas, outras que, como as que se indican na proposición, non se adecúan ao noso xuízo co funcionamento dos MAS, isto é, nos casos de demanda de separación, divorcio ou nulidade matrimonial, medidas paternofiliais, medidas cautelares, solicitudes exequátor ou de recoñecemento de resolucións estranxeiras, en que entendemos que fai todo o sentido que non teñan a obrigatoriedade de acudir a un MASC para poder presentar a demanda. A exclusión dos MASC como requisito de parcialidade no proceso de familia transcende a mera técnica procesual, porque se trata dunha cuestión de garantía de dereitos fundamentais ante a tutela xudicial efectiva para as persoas máis vulnerábeis.
Así mesmo, a imposición dun proceso negociador previo no litixios que afectan á patria potestade e ás medidas paternofiliais implica unha barreira burocrática cando o interese superior do menor esixe a máxima axilidade na toma de decisión por parte dos poderes públicos. Cando se debate a garda, a custodia ou medida de urxencia sobre a custodia do menor, o tempo é un factor crítico. Así entendemos que dilatar o proceso e dilatar, por tanto, o acceso ao xuíz impondo fases de mediación forzosa previa corre o risco de converter en obsoleto o obxecto de controversia, xerando un prexuízo irreparábel para o núcleo familiar, como ben indica o grupo propoñente, o PNV. A axilidade temporal nestes casos é, de facto, un dereito material.
No plano estritamente técnico e do dereito internacional privado, a proposta mostra un pragmatismo necesario porque esixir o requisito dos MASC para admitir unha demanda social carece de lóxica xurídica. Se o obxectivo é recoñecer e executar un título ou resolución xa ditada por un tribunal estranxeiro, introducir unha nova fase de negociación só serve para encarecer e entorpecer a execución. Porén, a eliminación destas trabas burocráticas non pode ocultar o problema de fondo, isto é, o colapso en que se encontra a administración de xustiza. A imposición obrigada a mecanismos extraxudiciais para a resolución dos conflitos non é a panacea para a redución da litixiosidade e o número de casos tramitados nos tribunais, como moi ben indicou o propoñente, e a eliminación das trabas burocráticas nalgunhas materias pode axilizar certos procedementos, mais tampouco dará solución aos atascos e retrasos que caracterizan a xustiza hoxe en día.
Como xa dixemos no debate da Lei de Eficiencia, lograr unha xustiza eficaz, áxil, rápida só pode conseguirse coa aposta decidida por incrementar a dotación de persoal e de medios técnicos, mantendo os servizos distribuídos territorialmente, rematando coa tendencia no servizo distribuídos territorialmente e rematando coa tendencia de concentración dos órganos xudiciais que impulsou esa lei. En todo caso, votaremos a favor.
Moito obrigado.
Gracias, señor presidente. Muy buenas tardes. El Grupo Parlamentario Vasco (PNV) trae a tomar en consideración una proposición de ley para modificar el artículo 53 de la ley 1/2025 para excluir la aplicación obligatoria de los medios adecuados para la solución de controversias en determinados casos de ámbito civil. Antes de valorar la propuesta, quiero recordar que el BNG ha sido muy crítico en su momento con la introducción como requisito de procedibilidad la orden de uso previo de un mecanismo judicial, como puede ser el intento de conciliación o la mediación para permitir la presentación de una demanda judicial. Considerábamos que en todos los casos los recursos MASC podrían establecerse como voluntarios, pero como medida de obligado cumplimiento solo ralentizarían o dificultarían el acceso a una tutela judicial efectiva. Nos preocupaba también que en el caso de las personas con menos recursos el acceso a ese sistema pudiese convertirse en un obstáculo, que se solventó ―es cierto― con la incorporación de la enmienda que nosotros presentamos para asegurar la existencia de mecanismos públicos para la solución de conflictos de acceso gratuito para las partes.
En cualquier caso, una vez que la necesidad de intentar la resolución de los conflictos a través del MASC como paso previo para el acceso a la vía judicial se reguló como obligatoria, podemos compartir la necesidad de matizar esta regulación y excluir, además de aquellas materias ya previstas, otras que, como las que se indican en la proposición, no se adecúan a nuestro juicio al funcionamiento de los MASC: los casos de demanda de separación, divorcio o nulidad matrimonial, medidas paternofiliales, cautelares, solicitud exequatur o de reconocimiento de resoluciones extranjeras, en las que tiene todo el sentido que no tengan la obligatoriedad de acudir a un MASC para poder presentar la demanda. La exclusión de los MASC como requisito en los procesos de familia transciende lo procesual, porque es una cuestión de garantía de derechos fundamentales ante la tutela judicial efectiva para las personas más vulnerables.
Asimismo, la imposición de un proceso negociador previo en los litigios que afectan a la patria potestad y a las medidas paternofiliales implica una barrera burocrática cuando el interés superior del menor exige la máxima agilidad a la hora de tomar decisiones por parte de los poderes públicos. Cuando se debate la guardia, la custodia del menor, el tiempo es un factor crucial. Por eso entendemos que dilatar el proceso y, por tanto, el acceso al juez imponiendo fases de mediación forzosa previa corre el riesgo de convertir en obsoleto el objeto de controversia, generando un perjuicio irreparable para el grupo familiar, como así indica el grupo proponente, el PNV. La agilidad temporal es en estos casos un derecho material.
En lo que se refiere a lo técnico, el derecho internacional privado muestra un pragmatismo necesario. Exigir requisitos MASC para admitir una demanda no tiene lógica jurídica. Si el objetivo es reconocer y ejecutar un título de resolución dictado por un tribunal extranjero, introducir una fase de negociación solo encarecerá y entorpecerá el proceso. Sin embargo, la eliminación de estas trabas burocráticas no puede ocultar el problema de fondo, que es el colapso en el que se encuentra la Administración de justicia. La imposición obligada de recurrir a estos mecanismos extrajudiciales sobre conflictos no es la panacea para reducir la litigiosidad y el número de casos tramitados en los juzgados, como ya indicó el proponente. La eliminación de las trabas burocráticas en algunas materias puede agilizar ciertos procedimientos, pero tampoco solucionará los atascos y retrasos que caracterizan a la justicia hoy en día.
Como ya hemos dicho en el debate de la ley de eficiencia, conseguir una justicia eficaz, ágil y rápida solo puede lograrse con una apuesta decidida por incrementar la dotación de personal y de medios técnicos, manteniendo los servicios distribuidos territorialmente, rematando con la tendencia de concentrar los órganos judiciales que impulsa esa ley. Por tanto, votaremos a favor.
Muchas gracias.